Γόνος τσιφλικάδων, δεμένος με τις γίδες και τις προβατίνες του, ανιστορεί τον «γνώρο» και τον «γέννο» του κοπαδιού, τους αρχέγονους τρόπους για να αντιμετωπίσει ο βοσκός τις αρρώστιες και τα ατυχήματα, με βότανα και πρακτικές που κάνουν τα φάρμακα να ωχριούν μπροστά στη σοφία των παλιότερων. Η γνώση του καλού βοσκού πολλαπλασιάζει την απόδοση του κοπαδιού, καθώς ξέρει τους βοσκότοπους και τους δρόμους των νερών. Ένας βοσκότοπος, όπως γράφει, που το ‘50 και το ‘60 σήκωνε 10.000 ως 15.000 αιγοπρόβατα και 300 αγελάδες, σήμερα δεινοπαθεί με τις 1.500 και 2.000 αγελάδες που έφερε η στροφή στην αγελαδοτροφία.

Ο λόγος του γήινος, απλός, με περιγραφές, ωστόσο, που έχουν αναμφισβήτητη λογοτεχνική αξία: «Εκείνα τα χόρτα που έχουν την ιδιότητα να παίρνουν πολλές φορές, στις δύσκολες καιρικές συνθήκες, το βάρος τη βοσκής, είναι το στριβάδι για τη γίδα και η αγριάδα για το πρόβατο που γίνεται και με λίγη βροχή, όταν π.χ. λέμε “απόρριξε ο τόπος”. Όπως για το ζώο που χάνει το μικρό του λέμε: απόρριξε, κάτι παράλληλο λέμε και για τον τόπο που με μια βροχή τον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβρη κινάει, σκάζουν όλα τα χόρτα αλλά δεν βοηθιούνται με άλλη βροχή να σβήνουν…».

Τα δύο αποσπάσματα μιλούν για τον τρόπο με τον οποίο ονομάζονται οι γίδες και οι προβατίνες και για τον βιολογικό κύκλο των ζώων και όλους τους διαφορετικούς όρους που χρησιμοποιούνταν για την πράξη της αναπαραγωγής. Ένα λεκτικός πλούτος που έχει εντελώς χαθεί…

Το «Κοπάδι. Από τα τετράδια ενός βοσκού» του Γιάννη Τσέβρεχου κυκλοφόρησε το 2022 από τις εκδόσεις Έλλα.

Η Αντόνια Φρέιζερ, έγκριτη ιστορικός, δοκιμιογράφος και βιογράφος ιστορικών προσωπικοτήτων, στο βιβλίο της «Μαρία Αντουανέτα - Το ταξίδι», που κυκλοφορεί στα ελληνικά σε μετάφραση των Δημήτρη Κιόρτση και Αλέξη Εμμανουήλ από τις εκδόσεις Μέδουσα, περιγράφει με παραστατικό τρόπο το ταξίδι της τελευταίας βασίλισσας της Γαλλίας από την πατρίδα της σε μια ξένη χώρα που δεν κατάφερε να κάνει ποτέ δική της –για τους Γάλλους ήταν πάντα η «Αυστριακή»–, από μια ανέμελη εφηβεία σε μια ενηλικίωση που έμελλε να έχει άδοξο τέλος.

Ακολουθούν οι τελευταίες σελίδες αυτής της βιογραφίας: ο απολογισμός της σύντομης ζωής μιας μάλλον παρεξηγημένης βασίλισσας και ο απόηχος του θανάτου της στην οικογένεια και στον ευρύτερο κύκλο των υποστηρικτών της.

Εκφώνηση: Μαρία Δρουκοπούλου

Στη φωτογραφία: Η ηθοποιός Κίρστεν Ντανστ ως Μαρία Αντουανέτα στην ταινία της Σοφία Κόπολα η οποία βασίστηκε στην βιογραφία της Αντόνια Φρέιζερ 

Το βιβλίο εντρυφεί σε γεγονότα αλλά και σε φήμες που σχετίζονται με τους Ρωμαίους αυτοκράτορες, από τον Ιούλιο Καίσαρα μέχρι τον Αλέξανδρο Σεβήρο, γνωστούς αλλά και εντελώς άγνωστους και ξεχασμένους, όπως τον Δίδιο Ιουλιανό, ο οποίος το 193 θρυλείται ότι αγόρασε για λίγες εβδομάδες το αυτοκρατορικό αξίωμα, κάνοντας την καλύτερη προσφορά στους πραιτοριανούς της φρουράς. Εξετάζει τι ακριβώς έκαναν, γιατί το έκαναν, καθώς και γιατί συχνά οι σχετικές αφηγήσεις είναι γεμάτες με πράξεις ακραίες, ενίοτε φρικιαστικές. Εστιάζει στον τρόπο άσκησης της εξουσίας εκ μέρους τους, στα φαινόμενα διαφθοράς, στις συνωμοσίες, αλλά και στην καθημερινή ζωή τους. Με ποιους και ποιες μοιράζονταν το κρεβάτι τους; Με τι μέσα ταξίδευαν; 

«Η αίσθηση ότι οι περισσότεροι αυτοκράτορες ήταν εν μέρει (ή και εν πολλοίς) ψυχοπαθείς» αναφέρει η Beard στο εισαγωγικό σημείωμα «οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο αυτοί έχουν κατά κανόνα παρουσιαστεί από την κινηματογραφική βιομηχανία. Χωρίς ασφαλώς να μπορεί να αρνηθεί κάποιος ότι οι σκληρές συμπεριφορές ήταν αρκετά συχνές στο αυτοκρατορικό περιβάλλον, η αλήθεια δεν είναι, πάντως, αυτή που αποτυπώνεται σε ορισμένες ταινίες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έρεε αρκετό αίμα στους διαδρόμους των αυτοκρατορικών ανακτόρων και των ενδιαιτημάτων, ότι πολλές διαφορές ή και εκκρεμότητες λύνονταν με τη βία, ακόμα και με τον φόνο των αντιπάλων ή των αντιζήλων. 

Αν, όμως, όσοι ανέβηκαν στον αυτοκρατορικό θρόνο ήταν διαταραγμένοι, ψυχοπαθείς ή σαδιστές, είναι προφανές ότι η Ρώμη και η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν θα είχαν μακροημερεύσει. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν όχι τόσο οι ενέργειες κάποιων διαταραγμένων και αιμοσταγών ηγεμόνων, όσο ο τρόπος με τον οποίο οι αυτοκράτορες ασκούσαν την εξουσία τους· όχι τόσο η άσκηση βίας εκ μέρους τους (αυτή ήταν λίγο πολύ αναμενόμενη), όσο οι φόβοι των Ρωμαίων πολιτών μήπως εξελιχτεί το σύστημα διακυβέρνησής τους σε μια επικίνδυνη και ανησυχητική δυστοπία, βασισμένη στην εξαπάτησή τους και στη διαστρέβλωση των γεγονότων».

Το κεφάλαιο που περιγράφει τον ρόλο των δούλων στα ανάκτορα αλλά και στην ερωτική ζωή των αυτοκρατόρων είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα του βιβλίου ( Σελ. 204-210 και από 215-217).

Ο Πετρίτης, που είναι ένα είδος γερακιού, ήταν το αντικείμενο καθημερινής παρατήρησης του Μπέικερ για χρόνια, από το 1954 ως το 1963. Έπαιρνε το ποδήλατό του και επισκεπτόταν την περιοχή του πετρίτη στους υδροβιότοπους της ανατολικής Αγγλίας, στην εξοχή του Έσσεξ, καταγράφοντας στη συνέχεια ημερολογιακά, σε 667 σελίδες σχολικού τετραδίου, όλα όσα παρατηρούσε: Τον πετρίτη να πετά στον ουρανό και να κινείται με αστραπιαία ταχύτητα, να κυνηγά, να σκοτώνει, να τρώει, να παίζει, να κάνει μπάνιο. Θαυμάζει αυτόν τον απαράμιλλο θηρευτή, το ταχύτερο πλάσμα στον κόσμο, που εξαιτίας του ανθρώπου κινδυνεύει να χαθεί από το πρόσωπο της γης, τον ακολουθεί αδιάκοπα, εμμονικά, καταγράφοντας εκστατικά τις κινήσεις του. Το βιβλίο που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Collins με το υλικό από τα χειρόγραφά του είναι ένα μοναδικό έργο της αγγλικής λογοτεχνίας, το οποίο δημιούργησε μεγάλη αίσθηση στο τέλος της δεκαετίας του ’60, αλλά γρήγορα ξεχάστηκε και παρέμενε για πολλά χρόνια δυσεύρετο και σπάνιο. 

Πριν από δεκαπέντε χρόνια, οι κριτικοί και το κοινό το ανακάλυψαν ξανά και η επανακυκλοφορία του ήταν γεγονός, γιατί είναι ένα από τα κλασικά έργα της φυσιογραφικής γραμματείας. Πέρα από τον διαφορετικό τρόπο που παρουσιάζει το πώς βλέπουμε –μια οπτική που μόνο με την άνευ όρων υποταγή του θεατή στο αντικείμενο της παρατήρησής του μπορεί να κερδηθεί– αποτελεί και ένα ανυπέρβλητο κείμενο πάνω στην ίδια τη γλώσσα και στο πώς οι λέξεις μπορούν να ανταπεξέλθουν στη δυσκολότερη αποστολή: να μιλήσουν για «αυτό που όντως υπάρχει». 

Όταν ο «Πετρίτης» κυκλοφόρησε στη χαρτόδετη έκδοση του Penguin το 1970 –με το εντυπωσιακό εξώφυλλο που είχε σχεδιάσει ο Μπράιαν Πράις Τόμας– το βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα δεν αποκάλυπτε και πολλά: «Ο Τζον Α. Μπέικερ διανύει την πέμπτη δεκαετία της ζωής του και ζει με τη σύζυγό του στο Έσσεξ. Δεν έχει τηλέφωνο και η κοινωνική του ζωή είναι πολύ περιορισμένη. Απ’ όταν σταμάτησε το σχολείο, στα δεκαεπτά του, έχει αλλάξει γύρω στις δεκαπέντε δουλειές, στις οποίες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το κόψιμο δέντρων, και το κουβάλημα βιβλίων με το καροτσάκι στο Βρετανικό Μουσείο. Σε καμία απ’ αυτές τις δουλειές δεν γνώρισε επιτυχία. Το 1965 έπαψε να εργάζεται, ζώντας εφεξής με τις αποταμιεύσεις του, και αφιερώνοντας όλο τον χρόνο του στην εμμονή των τελευταίων δέκα ετών της ζωής του: τον πετρίτη. Έγραψε πέντε διαφορετικές εκδοχές του κειμένου του για το εν λόγω πουλί, προτού αποφασίσει να το υποβάλει προς δημοσίευση. Μολονότι ούτε είχε σπουδάσει ορνιθολογία ούτε είχε ξαναγράψει ποτέ του βιβλίο, όταν το έργο εκδόθηκε το 1967, έγινε δεκτό με ενθουσιώδεις κριτικές και επαίνους για τη λυρική του πρόζα. Αργότερα, την ίδια χρονιά, του απονεμήθηκε το σημαντικό DuffCooperPrize. Το δεύτερο βιβλίο του, Ο   “Λόφος του Καλοκαιριού”, κυκλοφόρησε το 1969 και κέρδισε επίσης τον πάνδημο έπαινο των κριτικών». 

Στα ελληνικά ο Πετρίτης κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δώμα σε μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου. Ακολουθεί ένα απόσπασμα από το βιβλίο.

Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο εδώ.

Πού να ξέραμε, μικρά παιδιά τότε, ότι το τζιτζίκι δεν είναι ένας σπάταλος χαραμοφάης αλλά ένας ετοιμοθάνατος που παρατηρούσε την σκόνη μέσα στην κλεψύδρα του να πέφτει σιγά-σιγά. Ότι όλο αυτό που μας ξεκουφαίνει κάθε καλοκαίρι είναι το κύκνειο άσμα του και το ερωτικό του κάλεσμα. Η καταραμένη μοίρα του που δεν μπορεί να αλλάξει. Ότι είναι δυο ανάσες πριν τον θάνατο.

Σύμφωνα με την βικιπαίδεια: «Με το τζιτζίκι είναι συνδεδεμένος και ο μύθος του Τιθωνού. Ο Τιθωνός ήταν θνητός που είχε γίνει αθάνατος από τους θεούς μετά από παράκληση της Ηούς, η οποία όμως ξέχασε να ζητήσει να παραμείνει και νέος. Όταν λοιπόν ο Τιθωνός έφθασε σε έσχατο γήρας, η Ηώς, που ως θεά ήταν αθάνατη και πάντα νέα, δεν μπορούσε πια να τον βλέπει. Τότε οι θεοί τον λυπήθηκαν και τον μεταμόρφωσαν σε ένα ζαρωμένο έντομο που μιλά ακατάπαυστα, το τζιτζίκι». Και αυτή όμως η μυθολογική προσέγγιση το αδικεί. Σαν να είναι κάτι περιττό και άσχημο που παρακάλεσε τους Θεούς για την ύπαρξη του.

Ευτυχώς, εκτός από τους μύθους έχουμε και την επιστήμη που είναι συναρπαστικότερη. Όλο το θαύμα της ζωής χωράει μέσα στα λίγα χρόνια του στην γη. Φεύγει τραγουδώντας και ευτυχισμένο. Μην το λυπάσαι και δες το παρακάτω βίντεο.

Ο νεαρός, άπειρος και απροετοίμαστος Όθων, που ήθελε να ακολουθήσει εκκλησιαστική σταδιοδρομία, βασιλεύει πλέον σε μια χώρα διαλυμένη από πολέμους και εμφύλιες συγκρούσεις και στη σκιά της δολοφονίας του πρώτου κυβερνήτη της χώρας Ιωάννη Καποδίστρια.

Έναν χρόνο αργότερα παντρεύεται στο Μεγάλο Δουκάτο του Ολδεμβούργου τη 17χρονη Αμαλία Μαρία Φρειδερίκη, κόρη του Παύλου Φρειδερίκου Αύγουστου του Ολδεμβούργου και της πρώτης συζύγου του Αδελαΐδας του Άνχαλτ-Μπέρνμπουρκ-Σάουμμπουρκ-Χόιμ. Ο γάμος έγινε χωρίς να έχει ενημερωθεί προηγουμένως η Βουλή, κατόπιν προσωπικής απόφασης του ίδιου του Όθωνα, για να μη γίνει γνωστή η απόφασή του στις Μεγάλες Δυνάμεις, οι οποίες έπαιζαν σημαντικό ρόλο σε κάθε τι που αφορούσε τη χώρα.

Το ζευγάρι έφτασε στην Αθήνα τον Φεβρουάριο του 1837. Η Αμαλία έλαβε το όνομα «Αμαλία, βασίλισσα της Ελλάδος», που διατήρησε μέχρι το 1862, όταν εγκατέλειψαν την Ελλάδα με το αγγλικό πολεμικό πλοίο «Σκύλλα», για να φτάσουν στο Μόναχο και μετέπειτα στη Βραμβέργη, όπου πέρασαν τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής τους.

Ο γάμος του νεαρού καθολικού βασιλιά και της προτεστάντισσας Αμαλίας γέμισε προσδοκίες τους ανθρώπους των Μεγάλων Δυνάμεων για τους οποίους η μοίρα της Ελλάδας ήταν το μεγάλο «παιχνίδι τους», αλλά και για τον λαό, κυρίως με την αναμονή ενός διαδόχου βαπτισμένου στην ορθόδοξη πίστη που θα εδραίωνε τον θρόνο στην Ελλάδα με ορθόδοξους απογόνους. «Ένας διάδοχος του θρόνου λειτουργεί ως υπνωτικό για τις επαναστάσεις, ένα βασιλικό νεογέννητο έχει τη δύναμη να νανουρίζει ένα ολόκληρο έθνος» γράφει ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου.

Η Αμαλία δεν κατάφερε να γίνει μητέρα. Το βασιλικό ζεύγος έμεινε άτεκνο και αυτή ακριβώς η ατεκνία περιβαλλόταν από φήμες, δοξασίες, σχόλια στον Τύπο και γελοιογραφίες, αφού η γέννηση ενός διαδόχου σήμαινε και πολιτική σταθερότητα.

Η ατεκνία ήταν ένα από γεγονότα της βασιλείας τους που οδήγησαν σε αύξηση της λαϊκής δυσαρέσκειας προς τη μοναρχία, με αποκορύφωμα τον έντονο αντιβασιλικό αγώνα που κατέληξε στην παραίτηση του Όθωνα το 1862 και την άνοδο στο θρόνο του Γεωργίου Α΄, γιου του Δανού βασιλιά Χριστιανού Θ΄.

Όταν έφτασε στην Ελλάδα, η Αμαλία αντίκρισε μια χώρα που δεν περίμενε, μια κατάξερη και ρημαγμένη Αθήνα. Στις «Ανέκδοτες Επιστολές της Βασίλισσας Αμαλίας στον πατέρα της, 1836-1853» (εκδόσεις Εστία), η νεαρή βασίλισσα περιγράφει τα συναισθήματά της, παράλογα ενθουσιώδη, αν σκεφτεί κανείς ότι ήρθε σε μια χώρα όπου δεν υπήρχε καν παλάτι.

Το ίδιο ενθουσιώδεις είναι οι περιγραφές της ελληνικής φύσης και των περιοχών της τότε ελληνικής επικράτειας. «Τι ωραία που είναι να εισπνέω τον υπέροχο, διάφανο, καλό, φωτεινό αέρα μπροστά στο ανοιχτό παράθυρό μου, να πηγαίνω περίπατο με την άμαξα φορώντας μόνο το σάλι μου... Η πόλη, βέβαια, δεν είναι ακόμη σαν άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, αλλά εξαιρετικά ιδιόμορφη», γράφει.

Σε αυτή την εμπιστευτική αλληλογραφία που κράτησε από το 1836 έως το 1853 και αποτελεί ένα σπάνιο πανόραμα της οθωνικής Ελλάδας, η Αμαλία γράφει διακριτικά για τις προσπάθειες και τις θεραπείες που έκαναν προκειμένου να αποκτήσουν τον πολυπόθητο διάδοχο. Δεν θα μπορούσε να μιλήσει ανοιχτά, από τον φόβο της παραβίασης των επιστολών, πόσο μάλλον σε έναν άντρα που ήταν πατέρας της.

«Ελπίζω κάποτε να μου δώσει η Ιστορία τον τίτλο της βασίλισσας των φοινίκων» του γράφει, όταν έχει αρχίσει να ευδοκιμεί η προσπάθειά της και έχει αρχίσει να δημιουργεί τον σημερινό Εθνικό Κήπο, ένα αριστούργημα βλάστησης, πρασίνου και καρποφορίας σε μια ξερή γη και όταν πια έχει κουραστεί και απογοητευτεί από τις προσπάθειες, τις επώδυνες θεραπείες, τις εξετάσεις στις οποίες υποβαλλόταν καθημερινά.

Σε ένα γράμμα της από την Υπάτη, τον Μάιο του 1839, γράφει στον πατέρα της: «Έχουμε εδώ μια φρικτή σπιτονοικοκυρά. Μου διηγήθηκε –και ήταν παρόντες όλοι οι κύριοι– ότι η νύφη της απέκτησε στο δωμάτιο όπου κοιμόμουν παιδί, το σπίτι της είναι τυχερό και είθε να μου συμβεί και εμένα το ίδιο κ.λπ., κ.λπ. Δεν είναι να τρελαίνεσαι;».

Εκεί συνειδητοποιεί ακόμα μια φορά ότι όλη χώρα ασχολείται με αυτό το θέμα, της τεκνοποίησης, ενώ ακούει συμβουλές από «πρακτικούς», να φάει τζιτζίκια ή μπαρούτι από τα όπλα του βασιλιά. Ο πατέρας της πέθανε το 1853, και συμπωματικά τότε σταματούν και οι θεραπείες της. Ήταν ήδη 35 ετών και θεωρείτο μεγάλη για να κάνει παιδί.

Η μήτρα της Αμαλίας, η αναπαραγωγική της ικανότητα, γίνεται ζήτημα πολιτικό, κοινωνικό, μέρος ενός παιχνιδιού, μιας παρτίδας πόκερ που έπαιζαν οι μεγάλες δυνάμεις, Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία, όπως έπαιζαν και με τη μοίρα της χώρας. Και σε αυτό το παιχνίδι έπαιρναν μέρος όλοι, από τον Μέτερνιχ, τους «κατασκόπους του παλατιού», τους αυλικούς και τους αυλικούς γιατρούς, από τους επιστημονικούς συμβούλους μέχρι τους ιατροσοφιστές, σε μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα που συνοψίζεται στη φράση: «Τι να τους κάνουμε λοιπόν αυτούς τους βασιλιάδες που δεν μπορούν να κάνουν παιδιά;».

Για πολλά χρόνια Όθων και Αμαλία υποβλήθηκαν σε επανειλημμένες εξετάσεις από Έλληνες και Γερμανούς γιατρούς, ιδίως η Αμαλία, η οποία θεωρήθηκε ότι ευθυνόταν σε μεγάλο βαθμό για την υπογονιμότητα. Ακόμα και σήμερα υπάρχει αυτή η προκατάληψη, η κύρια ευθύνη της ατεκνίας επιρρίπτεται στη γυναίκα.

Γράφει ο Αλέξανδρος Ζαούσης στο ιστορικό του αφήγημα «Αμαλία και Όθων» για τα πρώτα χρόνια της ελεύθερης Ελλάδας και τους πρώτους βασιλείς της: «Όταν άρχισαν τα ερωτήματα ατεκνίας ο αυλικός γιατρός Βίμπερ συνέταξε ένα πρωτοφανές μνημόνιο ότι ο Όθωνας ήταν πνευματικώς και σωματικώς ακατάλληλος, κάνοντας μια σύνδεση λανθασμένη με τη σεξουαλική ανικανότητα. Πολλοί ανάπηροι σωματικώς έχουν φυσιολογική σεξουαλική ζωή»

Γράφει ο Νικόλαος Λούρος, καθηγητής μαιευτικής και γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, που ήταν ο προσωπικός ιατρός της βασιλικής οικογένειας, και θεράπων μαιευτήρας τριών βασιλισσών της Ελλάδας:

«Το ότι υπήρχε κάποια σεξουαλική ανωμαλία στον Όθωνα ήταν αναμφισβήτητο. Αν όμως η ανωμαλία αυτή καθιστούσε ακατόρθωτη τη συνουσία ή και τη σεξουαλική σχέση και την ενδεχόμενη γονιμοποίηση της βασίλισσας, αυτό επιδέχεται κάποια συζήτηση». Ο Λούρος, όπως γράφει ο Ζαούσης, γράφοντας ανωμαλία δεν εννοεί διαστροφή, αλλά οργανική δυσκολία.

Ο καθηγητής Λούρος είναι αυτός που το 1954 δημοσίευσε δέκα έγγραφα που αποτελούνται από γνωμοδοτήσεις εμπειρογνωμόνων, επιστολές και πρακτικά ιατρικών συμβουλίων μεταξύ 1841 και 1853 σχετικά με τη θεραπευτική αντιμετώπιση της αδυναμίας σύλληψης της Αμαλίας μεταξύ των ηλικιών 23 και 35.

Τι συνέβαινε λοιπόν; Ήταν ο Όθωνας ανίκανος ή η Αμαλία στείρα; Υπάρχουν δυο μαρτυρίες που δεν επαληθεύτηκαν ποτέ επίσημα. Αυτή του γιατρού Βίμπερ που είχε πιθανότατα ενημερώσει τον Λουδοβίκο Α΄ ότι ο Όθωνας είχε «ένα μικρό ανατομικό ελάττωμα». Το εκμυστηρεύτηκε απερίσκεπτα στον Άγγλο πρέσβη στην Αθήνα, ο οποίος με τη σειρά του ενημέρωσε τον διεθνή Τύπο.

Υπάρχει και η μαρτυρία ότι ο Αυστριακός πρέσβης Άντον φον Πρόκες-Όστεν γνώριζε επίσης τη φυσική κατάσταση του Όθωνα και είχε στείλει σχετική αναφορά στον Κλέμενς φον Μέτερνιχ, τον Αυστριακό υπουργό Εξωτερικών.

Υπήρχε και μια τρίτη φήμη που αφορούσε τον πατέρα του Όθωνα, διάσημο για τις εξωσυζυγικές του περιπέτειες, η οποία λέει ότι έπασχε από αφροδίσιο νόσημα που μεταδόθηκε στους γιους του και κατέστησαν στείροι. Ούτε αυτό ισχύει, όλα τα αδέλφια του Όθωνα έκαναν παιδιά.

Ακολούθησε ένας πόλεμος προπαγάνδας, με τη Βαυαρία και τους συμμάχους της να αρνούνται κάθε σωματικό ελάττωμα ή λειτουργική ανεπάρκεια του Όθωνα, ενώ οι αντίπαλοί τους προσπαθούσαν να υπερασπιστούν τη βασίλισσα. Στη διάρκεια της βασιλείας του Όθωνα υπήρχαν και πολλές φήμες για σχέσεις του με διάφορες κυρίες της Αυλής και υπηρέτριες του παλατιού.

Συγχρόνως με την Αμαλία, οι γιατροί της Αυλής εξέταζαν διακριτικά και τον βασιλιά. Του συνέστησαν να περιορίσει την ιππασία, να ξεκουράζεται για τρεις ώρες πριν τη σεξουαλική επαφή και να μη φορά φουστανέλα, που θα μπορούσε να έχει επίδραση στη γονιμότητά του. Ο Γάλλος μυθιστοριογράφος Εντμόντ Αμπού γράφει:

«Είναι 39 ετών, αλλά μοιάζει μεγαλύτερος – είναι ψηλός, λεπτός, ασθενικός, εξαντλημένος από πυρετούς». Στο βιβλίο «Το αίτιο ατεκνίας της βασίλισσας Αμαλίας» των Γ. Ανδρούτσου, Λ. Βλαδίμηρου και Α. Διαμαντή τονίζεται ότι τα δημοσιευμένα στοιχεία αφορούν αποκλειστικά σχεδόν την Αμαλία, ωστόσο το διαθέσιμο υλικό είναι αρκετά αξιόπιστο και διαφωτιστικό ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για το ιατρικό πρόβλημα που παρουσίαζε η βασίλισσα.

Τις εξετάσεις της κάλυπτε απόλυτη μυστικότητα, αλλιώς ήταν βέβαιη η «έξωσή» τους από τη χώρα, καθώς οι Μεγάλες Δυνάμεις ήθελαν διακαώς να φύγει ο Βαυαρός από τον θρόνο. Επτά χρόνια μετά τον γάμο των βασιλέων, οργίαζαν οι φήμες ότι η βασίλισσα ήταν παρθένα και ο βασιλιάς ανίκανος.

Η Αμαλία εξετάστηκε πολλές φορές από τους Έλληνες και Γερμανούς αυλικούς γιατρούς και από ξένους γιατρούς όταν μετέβαινε σε λουτροπόλεις και κορυφαία ιαματικά κέντρα της Ευρώπης. Ήταν αθλητική και έκανε μπάνιο στο Φάληρο, όπου έφτανε έφιππη για να κολυμπήσει για μία ολόκληρη ώρα. Οι γιατροί για πολλά χρόνια την απέτρεπαν από την ιππασία.

Ο Λούρος υποστήριξε την άποψη ότι η ατεκνία μπορεί να οφειλόταν στην υπερευαισθησία της κολπικής εισόδου, την οποία απέδωσε στον αντιδραστικό και ισχυρό χαρακτήρα της Αμαλίας και στα αθλητικά της χόμπι. Μάλιστα, υποστήριξε ότι οι προσπάθειες του ζευγαριού για σεξ κατέληγαν συχνά σε αποτυχία και οδηγούσαν τον Όθωνα στην ανάπτυξη ψυχολογικής ανικανότητας ή πρόωρης εκσπερμάτισης.

Στη βιογραφία του βασιλιά Όθωνα που έγραψε το 2002, ο Αλέξανδρος Ζαούσης εξέφρασε την άποψη ότι η Αμαλία έπασχε από δυσπαρευνία λόγω της αυξημένης ευαισθησίας των εξωτερικών γεννητικών της οργάνων και της στενότητας της κολπικής της εισόδου, κάτι που της προκαλούσε πόνο κατά τη διάρκεια της συνουσίας και θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την αναστολή και την πρόωρη εκσπερμάτιση του Όθωνα.

Το 1954 ο Ιωάννης Κούμαρης, που υπήρξε η σημαντικότερη φυσιογνωμία της φυσικής ανθρωπολογίας στην Ελλάδα, διατύπωσε τη γνώμη του για τα πιθανά αίτια της στειρότητας της βασίλισσας: «Είτε ανατομικοί λόγοι, όπως παιδομορφικά γεννητικά όργανα ή νεογένεση, δηλαδή η διατήρηση των νεανικών χαρακτηριστικών στην ενήλικη ζωή, τοπογραφικές διαταραχές της μήτρας ή λειτουργικοί λόγοι, όπως η υπερευαισθησία του κόλπου».

Την εποχή εκείνη η κολπική γυναικολογική εξέταση δεν ήταν διαδεδομένη· μη λησμονούμε και τη σεμνοτυφία που υπήρχε και το γεγονός ότι εξεταζόμενη ήταν η βασίλισσα. Ο βασιλικός γιατρός Ρέζερ έπεισε τη βασίλισσα να εξεταστεί από μια μαία, η οποία συμπεραίνει ότι επτά χρόνια μετά τον γάμο των βασιλέων δεν είχε λάβει χώρα πραγματική συνεύρεση και φαίνεται να αμφιβάλλει πολύ αν θα λάβει χώρα ποτέ.

Το έγγραφο δεν φέρει το όνομα της μαίας. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η εξέταση διενεργήθηκε από την Αγνησία Μαρκέτη, διπλωματούχο μαία από την Τεργέστη, που αργότερα διετέλεσε διευθύνουσα μαία του Δημόσιου Μαιευτηρίου. Η Μαρκέτη έφυγε από την Αυλή το 1857 όταν η Αμαλία ήταν 39 ετών και οι υπηρεσίες της ήταν περιττές.

Στο τρίτο έγγραφο που παρουσίασε ο Λούρος, ο Γερμανός γιατρός Φίσερ προτρέπει συνάδελφό του στην Αθήνα να παράσχει στους βασιλείς κάποιες οδηγίες ώστε να γίνει εφικτή η πραγματοποίηση της συνουσίας. Στο τέταρτο έγγραφο συστήνεται η εφαρμογή διασταλτικών σπόγγων τέσσερις φορές την εβδομάδα, κάτι στο οποίο επέμενε ο Φίσερ και σε επόμενα έγγραφα. Οι γιατροί της Αθήνας είχαν αμφιβολίες για τη θεραπεία με τους σπόγγους. Συνέστησαν το φάρμακο «ύδωρ δαφνοκέρασου» που χορηγούσαν για νόσους των γεννητικών και ουροποιητικών οργάνων.

Φυσικά, δεν ήταν δυνατό να μιλήσει κάποιος για την πάθηση της Αμαλίας, για οποιαδήποτε δυσπλασία, την εποχή που οι άνθρωποι πίστευαν ότι ένα άτομο ή θα είναι απόλυτα φυσιολογικά πλασμένο, δηλαδή υγιές, ή θα έχει ένα παθολογικό στίγμα, κάποια εκ γενετής φυσική ατέλεια η οποία θεωρείτο τότε απότοκο υπερφυσικών δυνάμεων, με αποτέλεσμα όλες οι περιπτώσεις να περιγράφονται ως τέρατα. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1861 ο καθηγητής χειρουργικής Θεόδωρος Αρεταίος σε μια δημοσίευση σχετική με τις συγγενείς διαμαρτίες έδωσε τον τίτλο «Τερατολογία».

Η διαπίστωση οποιασδήποτε δυσπλασίας ήταν εντελώς απαγορευτική ως διαγνωστική σκέψη αλλά και ως κοινωνική συμπεριφορά. Η βασίλισσα δεν ήταν δυνατόν να διαγνωστεί ως «τέρας», ως «κακό σημάδι», απότοκο αμαρτιών γονέων ή προϊόν διαβολικής ενέργειας. Καθώς ήταν ήδη στιγματισμένη από την ατεκνία, ο λαός θα τη θεωρούσε πλάσμα σχεδόν διαβολικό, καταραμένο, ένα πρόσωπο που επ’ ουδενί δεν έπρεπε να συνδέσει τη μοίρα του με τη μοίρα της χώρας στην οποία βασίλευε, μια χώρα που έκανε τα πρώτα της βήματα και δεν χρειαζόταν σκοτεινά σημάδια.

Το 1841, σύμφωνα με τα δέκα έγγραφα που βρήκε στα αρχεία του παλατιού, μετέφρασε και δημοσίευσε ο Νικόλαος Λούρος το 1953, υπάρχει πόρισμα γυναικολογικής εξέτασης σύμφωνα με το οποίο η Αμαλία είναι υγιής αλλά παρατηρήθηκαν «ιδιορρυθμίες όπως μεγάλη κυρτότητα της οσφυικής χώρας και ως εκ τούτου ισχυρά κλίσις της πυέλου και ανάλογος κατεύθυνση της μήτρας. Ασυνήθης τρυφερότης και ερεθισιμότης των εξωτερικών οργάνων. Πολύ στενή και εξαιρετικώς ευαίσθητη είσοδος του κόλπου».

Η Αμαλία υποβαλλόταν για δώδεκα χρόνια σε διάφορες θεραπείες με σχεδόν βασανιστικές μεθόδους, τις οποίες αποδεχόταν στωικά στην αρχή και αργότερα με δυσφορία και απελπισία. Με την περίπτωσή της να αντιμετωπίζεται ως σοβαρό ιατρικό πρόβλημα, μπαίνει σε εφαρμογή η θεραπεία με σπόγγους, ευρύτατα διαδεδομένη τον 19ο αιώνα. Η χρήση της θεραπείας είναι πανάρχαιη και στην ιατρική ορολογία οι σπόγγοι αναφέρονται ως: κερωμένοι σπόγγοι, παρασκευασμένοι σπόγγοι, συμπιεσμένοι σπόγγοι.

Πάντως οι περισσότεροι διάσημοι γιατροί της εποχής συμφωνούν ότι κατά τον δέκατο ένατο αιώνα η ιδιότητα των παρασκευασμένων σπόγγων να προκαλούν διαστολή του τραχήλου της μήτρας χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλη έκταση και ως πρόσφορη μέθοδος για την εκτέλεση εγκληματικών εκτρώσεων. Η θεραπεία είχε ως εξής: βρεγμένα σφουγγάρια εισάγονταν στον κόλπο επί έξι εβδομάδες. Το σφουγγάρι έπρεπε να παραμείνει στη θέση του για 24 ώρες, μέχρι την αντικατάστασή του την επόμενη ημέρα.  

Με την υποστήριξη της μητέρας του Όθωνα και του αδελφού του Μαξιμιλιανού, ο Φίσερ έπεισε όχι μόνο την Αμαλία αλλά και τους Έλληνες συναδέλφους του να συμφωνήσουν με τη θεραπεία, επικαλούμενος την επιτυχία της μεθόδου αυτής σε τρία προηγουμένως άτεκνα ζευγάρια που πέτυχαν σύλληψη.

Η τεχνική αποτύγχανε, αλλά ο Φίσερ επέμενε να συνεχίσει τη θεραπεία με τους σπόγγους μέχρι το τέλος των υποτιθέμενων γόνιμων χρόνων της βασίλισσας. Ο Λούρος δεν κατάφερε να ανακαλύψει καμία δημοσιευμένη πληροφορία σχετικά με τα αποτελέσματα της θεραπείας, ακόμη και με τη βοήθεια Βαυαρών συναδέλφων του. Η περίφημη οδυνηρή θεραπεία με σπόγγους τελικά ήταν αναποτελεσματική.

Η συγγενής απλασία ή αγενεσία του κόλπου που επηρεάζει τόσο τη σεξουαλική δραστηριότητα της γυναίκας όσο και την ικανότητα για αναπαραγωγή είναι το σύνδρομο Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser, όπως αναφέρουν οι Γ. Ανδρούτσος, Λ. Βλαδίμηρος και Α. Διαμαντής. Ωστόσο, οι εκθέσεις των Ελλήνων και Γερμανών μαιευτήρων που εξέτασαν την Αμαλία δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι η μήτρα και ο κόλπος υπήρχαν.

«Μοιάζει ειρωνικό ότι οι πρώτες μετά από νεκροτομία τεκμηριωμένες αναφορές στην ευρωπαϊκή ιατρική βιβλιογραφία δημοσιεύθηκαν σχεδόν την εποχή που η Αμαλία έπαψε να έχει ελπίδες για εγκυμοσύνη λόγω της ηλικίας της. Το 1854 η Αμαλία ήταν 36 ετών, ηλικία περίπου απαγορευτική τότε για εγκυμοσύνη», γράφουν.

Οι ίδιοι διαφωνούν με την άποψη ότι το άτυχο ζευγάρι ήταν θύμα των περιορισμένων ιατρικών γνώσεων και ότι αν ζούσαν έναν αιώνα αργότερα θα μπορούσαν να κάνουν παιδιά με τη βοήθεια της επιστήμης. Ούτε η σύγχρονη επιστήμη θα μπορούσε να τους βοηθήσει να κάνουν παιδιά, αλλά θα μπορούσε να βοηθήσει την Αμαλία να έχει μια φυσιολογική σεξουαλική ζωή.

#img#

Ο Γερμανός γιατρός που κατ’ εντολήν των αδελφών της πραγματοποίησε τη νεκροψία της Αμαλίας, η οποία πέθανε το 1875 σε ηλικία 57 ετών, διαπίστωσε πως ο παρθενικός υμένας ήταν άτρητος. Δεν ήταν άπειρος, ούτε αυλικός συνωμότης, είδε εικόνα συγγενούς έλλειψης του κόλπου, η οποία μοιάζει εκπληκτικά με την εικόνα άτρητου παρθενικού υμένα. Δεν βρέθηκε ποτέ επίσημη έκθεση αυτοψίας.

Ο ιστορικός Ανδρέας Σκανδάμης απέδωσε αργότερα το πόρισμα της αυτοψίας σε πολιτική συνωμοσία, εμπνευσμένη από τους αδελφούς της Αμαλίας, που αποσκοπούσε στην ανάδειξη της ανικανότητας του Όθωνα.

Ενώ υπομένει καθημερινά μαρτύρια με την ελπίδα να αποκτήσει τον πολυπόθητο διάδοχο, η Αμαλία αφήνει διαφορετικές εντυπώσεις σε όποιους τη συναντούν. Ο Δανός συγγραφέας Χανς Κρίστιαν Άντερσεν έγραψε: «Είναι νέα και όμορφη, ενώ το πρόσωπό της δείχνει ηρεμία και σύνεση». Ο Φλομπέρ γράφει: «Πρόσωπο δίχως χαρακτήρα και άχαρο».

«Η βασίλισσα ήταν κοντή, όμορφη, με θαυμάσιο παρουσιαστικό. Συμπεριφερόταν με πολλή ζωντά­νια που καταντούσε υπερβολική. Μιλούσε για ένα σωρό πράγματα κι επαινούσε διαρκώς την Ελλάδα, ας ήταν καλά ο Βορράς που πλήρωνε. Μου είπε ότι πολύ σύντομα θα νιώθαμε άνετα σ’ αυτή την τόσο όμορφη χώρα με το θαυμάσιο κλίμα…», γράφει η Χριστιάνα Λυτ, σύζυγος του προσωπικού ιερέα της Αμαλίας στο βιβλίο «Μια Δανέζα στην Αυλή του Όθωνα».

Το βασιλικό ζεύγος μετακόμισε στο νεόδμητο παλάτι του το 1843. Η Αμαλία με πάθος ασχολήθηκε με τη δημιουργία του βασιλικού κήπου –η οικογένειά της είχε παράδοση στην κατασκευή πάρκων–, του πιο γνωστού έργου της σήμερα. Ο κήπος των 155 στρεμμάτων ήταν ιδιωτικός, επιστημονικός και βοτανικός. Φυτεύτηκαν εκεί πάνω από 15.000 καλλωπιστικά φυτά και το 1842 φύτεψε η ίδια τις ουασινγκτόνιες που υπάρχουν μέχρι σήμερα στην είσοδό του.

«Με τον καιρό θα φέρω φοίνικες από την Αίγυπτο. Ο Όθων αστειεύτηκε πως είναι υπερβολικά κοντινό και εύκολο το να φέρω φοίνικες από την Αίγυπτο και μήπως θα προτιμούσα να ψάξω στα Ιμαλάια. Με αυτόν τον τρόπο με κοροϊδεύουν. Οι φοίνικές μου όμως, που είναι υπέροχοι, θα με δικαιώσουν», γράφει στον πατέρα της.

​