I tu wracam do tej speedingu mojej żony. To nie jest chwyt retoryczny — to jest sedno sprawy. Polskie organy ścigania potrafią być bezwzględnie skuteczne, gdy chodzi o słabych. Komornik, urząd skarbowy, ZUS — te instytucje działają sprawnie i bez litości, gdy dłużnik nie ma możliwości się bronić. Ale gdy naprzeciwko stoi ktoś z pieniędzmi, z zagranicznymi kontami, z obywatelstwem innego kraju i prawdopodobnie z właściwymi znajomościami — nagle pojawia się cały arsenał powodów, dla których „sprawa jest skomplikowana" i „procedury wymagają czasu".

To nie jest przypadek. To jest wzorzec. Kral w ostatnich dniach przed ucieczką tłumaczył, że problemy giełdy są „przejściowe". Pożegnał się ze współpracownikami przez internet. Chwilę później dostali wypowiedzenia. Rada nadzorcza złożyła rezygnację. Prokuratura ruszyła ze śledztwem gospodarczym — ale innym niż to, które bada zaginięcie niejakiego Suszka, bo to oczywiście inne jednostki i żadna z nich nie rozmawiała z drugą. A Kral jest już w Izraelu. Z wyłączonym telefonem. Już nieaktywny w mediach społecznościowych. Musi być mu nudno. Polska może teraz wysyłać pisma, składać wnioski o pomoc prawną i czekać. Latami. I tu dochodzimy do rzeczy, która mnie osobiście wkurza najbardziej. Wyobraźcie sobie sytuację odwrotną. Israelczyk okrada tysiące swoich rodaków, wyprowadza setki milionów, po czym ucieka do Polski i tu spokojnie mieszka, bo Polska — jak wiadomo — nie wydaje własnych obywateli. Jak długo trwałoby, zanim Mosad, Shin Bet albo zwykła izraelska prokuratura rozwiązałaby ten problem? Historia zna odpowiedź na to pytanie i jest ona jednoznaczna. Izrael to nie jest państwo teoretyczne. To państwo, które — gdy uzna, że jego obywatel lub jego interes wymaga działania poza granicami — po prostu działa. Bez konferencji prasowych, bez wniosków o pomoc prawną, bez czekania aż druga strona raczy odpowiedzieć na pismo. Można się z tym nie zgadzać. Można to krytykować. Ale nie można udawać, że tego nie ma. Tymczasem polska prokuratura, zapytana o Krala, odpowiada mniej więcej tak: przykro nam, wyjechał, obywatel izraelski, nic się nie da zrobić. Jakby przez cztery lata, gdy mieszkał w Monako i nagrywał filmiki na YouTube, nikt nie miał pojęcia, że taki scenariusz jest możliwy. Jakby nikt nie pomyślał, że warto byłoby jednak zaprosić go na przesłuchanie, zanim zdąży sięgnąć po drugi paszport. To jest właśnie państwo z tektury. Nie dlatego, że brakuje mu przepisów ani instytucji. Ma ich aż za dużo — i właśnie dlatego między nimi są dziury, przez które swobodnie przechodzą ci, którzy wiedzą gdzie szukać przejścia. Państwo z tektury to państwo, które sprawia wrażenie struktury, ale przy pierwszym poważnym teście ugina się i rozlewa. I dopóki ta sama prokuratura, która nie zdołała przesłuchać człowieka mieszkającego w Monako przez cztery lata, będzie tłumaczyć nam że „procedury są skomplikowane" — dopóty kolejni Kralowie będą pakować walizki spokojnie i bez pośpiechu. Bo wiedzą, że zdążą. Na bank!

Nawet w Ameryce, gdzie poparcie dla Izraela przez całe dziesięciolecia było praktycznie świętością polityczną, pojawiają się coraz wyraźniejsze pęknięcia. Młodzi Demokraci już otwarcie kwestionują izraelską politykę wobec Palestyńczyków. Uniwersytety – te same uniwersytety, które jeszcze niedawno traktowały antysemityzm jako absolutne tabu – stają się teraz areną bardzo ostrych protestów przeciwko działaniom IDF. A w Kongresie coraz więcej polityków pozwala sobie na taką krytykę, która jeszcze dekadę temu byłaby po prostu równoznaczna z politycznym samobójstwem.

W Europie ten proces przebiega jeszcze szybciej i jeszcze wyraźniej. Irlandia, Norwegia, Hiszpania – te państwa już formalnie uznały Palestynę za suwerenny kraj. Francja stopniowo chłodzi swoje relacje, Niemcy – mimo wszystkich tych historycznych zobowiązań – coraz częściej pozwalają sobie na publiczne upomnienia skierowane w stronę Netanjahu. Nawet Wielka Brytania, która tradycyjnie była dosyć przyjazna Izraelowi, zaczyna mówić o „proporcjonalności” i o „prawach człowieka” w kontekście działań militarnych w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu. To wszystko nie jest jakąś przypadkową zmianą nastrojów. To jest systematyczna erozja zaufania, która ma swoje naprawdę głębokie przyczyny. Po pierwsze, Izrael popełnił fundamentalny błąd strategiczny. Postawił niemal wyłącznie na wsparcie elit politycznych, a jednocześnie mocno zaniedbał opinię publiczną w tych krajach sojuszniczych. Przez wiele lat lobby pro-izraelskie koncentrowało się głównie na korytarzach władzy w Waszyngtonie, w Berlinie czy w Londynie, zapominając o tym, że w demokracjach to ostatecznie zwykli obywatele decydują o kierunkach polityki zagranicznej.

Gdy obrazy zniszczeń z Gazy zaczęły trafiać w czasie rzeczywistym na smartfony milionów ludzi na całym świecie, żadne dyplomatyczne zabiegi na najwyższych szczeblach nie były już w stanie zatrzymać tej fali oburzenia. Izraelska machina PR-owa, która była tak skuteczna jeszcze w erze telewizji i gazet, okazała się zupełnie bezradna wobec ery mediów społecznościowych, gdzie każdy może być dziennikarzem, a każde zdjęcie może obiec cały świat w ciągu zaledwie kilku godzin.

Po drugie, polityka Benjamina Netanjahu systematycznie alienowała nawet tych ludzi, którzy przez długi czas starali się zachować neutralność albo wręcz pewną życzliwość wobec Izraela. Jego bliskie związki z populistycznymi liderami – zaczynając od Donalda Trumpa, przez Viktora Orbána, aż po Jaira Bolsonaro – sprawiały, że Tel Awiw coraz częściej kojarzył się ludziom z autorytaryzmem i ze skrajną prawicą. Dla liberalnych elit w Europie i dla części amerykańskiego establishmentu stało się to po prostu nie do przyjęcia.

Netanjahu, świadomie czy nieświadomie, zamienił Izrael z kraju, który mógł liczyć na ponadpartyjne poparcie, w taki symbol politycznych podziałów. Demokratom w USA zaczął się kojarzyć z Trumpem, a europejskim centrowcom – z orbanowskim populizmem. To była cena, której Tel Awiw najwyraźniej nie brał pod uwagę.

Po trzecie, sama natura konfliktu izraelsko-palestyńskiego uległa w oczach świata fundamentalnej zmianie. Przez dziesiątki lat Izrael mógł się prezentować jako mała, zagrożona demokracja, otoczona wrogimi reżimami arabskimi, walcząca o przetrwanie przeciwko przeważającym siłom. Ten obraz naprawdę działał, kiedy izraelska armia była rzeczywiście mniej liczna i gorzej uzbrojona niż te arabskie koalicje, a państwo żydowskie wydawało się faktycznie walczyć o swoje biologiczne przetrwanie. Dzisiaj Izrael to już potęga militarna z nuklearnym arsenałem, z jedną z najnowocześniejszych armii w całym regionie, z gospodarką na poziomie rozwiniętych krajów europejskich. Palestyńczycy to już nie część jakiejś wielkiej arabskiej koalicji, tylko rozproszony, podzielony naród bez prawdziwej armii, bez własnego państwa, często bez podstawowych usług. Gdy David staje się Goliatem, a Goliat zostaje zepchnięty do roli Davida – cała ta narracja po prostu się rozpada.

Co więcej, pokoleniowa zmiana w sposobie postrzegania historii też działa mocno na niekorzyść Izraela. Dla ludzi urodzonych po 1980 roku Holocaust to już odległa historia, tak samo jak powstanie państwa Izrael w 1948 roku. Ci ludzie nie noszą w sobie tego historycznego bagażu winy i zobowiązań, który mieli ich dziadkowie. Dla nich znaczenie ma to, co widzą tu i teraz: nowoczesne, bogate państwo, które od wielu dekad okupuje terytoria, buduje osiedla, kontroluje życie milionów ludzi pozbawionych praw obywatelskich. Argumenty historyczne, które przez dziesięciolecia zapewniały Izraelowi niemal automatyczne poparcie zachodnich społeczeństw, tracą swoją mobilizującą siłę. Historia staje się coraz bardziej po prostu historią, a nie żywym doświadczeniem, które kształtuje obecne wybory. Jednocześnie Izrael popełnia kolejne błędy taktyczne, które jeszcze bardziej pogłębiają tę jego izolację. Reakcja na krytykę międzynarodową bardzo często sprowadza się do prostego schematu: każdy, kto kwestionuje izraelską politykę, jest antysemitą. Ta strategia, która była jeszcze skuteczna kilkanaście lat temu, dzisiaj wywołuje głównie zmęczenie i irytację.

Ludzie zaczynają coraz wyraźniej dostrzegać różnicę między antysemityzmem – rzeczywistym i naprawdę godnym potępienia zjawiskiem – a zwykłą krytyką konkretnych działań konkretnego rządu. Gdy każda próba racjonalnej debaty zostaje natychmiast stygmatyzowana jako przejaw nienawiści rasowej, to rozmowa po prostu się kończy. A wraz z nią kończy się też szansa na jakąkolwiek odbudowę zaufania.

Izrael staje dzisiaj przed dylematem, który może zadecydować o jego długoterminowej pozycji międzynarodowej. Może dalej liczyć na wsparcie tej garstki najbliższych sojuszników, głównie Stanów Zjednoczonych, i po prostu ignorować rosnącą izolację. Może też spróbować odbudować swoją pozycję, ale będzie to wymagało fundamentalnych zmian – zarówno w polityce wobec Palestyńczyków, jak i w sposobie komunikowania się ze światem.

Pierwszy wariant oznacza stopniowe, ale trwałe osuwanie się w kierunku statusu państwa-pariasa, podobnego do tego, co było z apartheidem w RPA. Drugi wariant wymaga odwagi politycznej, której izraelskim liderom wyraźnie zabrakło przez ostatnie dwie dekady. Moim zdaniem, obserwując ten cały proces z perspektywy europejskiej, widzimy coś więcej niż tylko kryzys jednego państwa bliskowschodniego. Widzimy schyłek pewnego sposobu myślenia o polityce międzynarodowej – takiego sposobu, w którym argumenty historyczne mogą na zawsze zastępować racjonalną ocenę bieżących działań. Widzimy też koniec epoki, w której można było skutecznie kontrolować narrację poprzez wpływ na tradycyjne media i na elity polityczne.

Świat się zmienił. Izrael póki co – nie bardzo.

Kiedy w listopadzie 2024 roku Donald Trump po raz drugi wygrał wybory, w Polsce wielu ludzi pomyślało, że to zupełne nieźle. Po czterech latach Bidena i Harris, po szaleństwie woke, po otwartych granicach, po wojnach toczonych w imię „demokracji” gdzieś na Bliskim Wschodzie wreszcie ktoś mówił wprost: America First. Koniec z globalnym żandarmem, który chce wszystkich uczyć „tolerancji” i „praw człowieka”, a sam ma problemy z własnym społeczeństwem.

Dla milionów konserwatywnych Amerykanów i dla wielu Polaków Trump był jak ten facet z osiedla, który mówi: „Dość tego cyrku”. Nie był świętym, nigdy nie udawał. Mówił wulgarnie, kłamał czasem w drobiazgach, ale przynajmniej nie udawał, że jest kimś innym. Nominował rozsądnych sędziów. Bronił wolności religijnej. Stał po stronie Izraela, a nie po stronie tych, którzy palą flagi z gwiazdą Dawida. Obiecywał skończyć z niekończącymi się wojnami i z lewicową indoktrynacją w szkołach i armii.

I przez pierwsze miesiące drugiej kadencji wydawało się, że rzeczywiście coś się zmienia. Retoryka była twarda. Ameryka znowu miała być silna, a nie „włączająca” i „zrównoważona”. Wielu chrześcijan w Stanach – ewangelików, katolików, zwykłych ludzi wierzących – znowu poczuło, że mają w Białym Domu kogoś, kto przynajmniej nie gardzi ich wartościami.

A potem przyszedł styczeń 2026 roku. I nagle wszystko zaczęło wyglądać inaczej.

Ameryka przeprowadziła spektakularną operację w Wenezueli. Specjalne siły – podobno przy udziale DEA – wjechały do Caracas, wyciągnęły Nicolása Maduro i jego żonę prosto z pałacu i przewiozły do Stanów. Dyktator, który przez lata niszczył kraj, głodził własny naród, więził opozycję i sprzedawał się Rosji, Chinom i Iranowi, wylądował w amerykańskim areszcie. Na papierze – sukces. Kolejny „zły gość” zdjęty z planszy.

Tylko że zaraz potem Trump zaczął mówić otwarcie to, co wielu myślało, ale mało kto miał odwagę powiedzieć wprost.

„Ta ropa należy do nas.” „Amerykańskie firmy kiedyś tam inwestowały, więc teraz bierzemy to, co nam się należy.” „Będziemy tam rządzić, dopóki nie uporządkujemy spraw.”

A kilka dni później w Białym Domu odbyło się spotkanie z szefami największych amerykańskich koncernów naftowych – ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips i innymi. Trump osobiście zachęcał ich, żeby wpompowali dziesiątki miliardów dolarów w wenezuelską infrastrukturę naftową, „naprawili to, co zgniłe” i zaczęli pompować ropę. Największe potwierdzone rezerwy ropy na świecie – ponad 300 miliardów baryłek – nagle stały się „amerykańskim interesem strategicznym”.

I tu właśnie wielu z nas, Polaków, którzy kibicowali Trumpowi, poczuło nieprzyjemne ukłucie.

Bo my wiemy, jak brzmi język „to należy do nas, bo jesteśmy silniejsi”. Słyszeliśmy go w historii wystarczająco często – od zaborców, od Hitlera, od Stalina, od wszystkich, którzy uzasadniali grabież interesem narodowym. Ósme przykazanie nie ma dopisku „chyba że chodzi o interesy supermocarstwa”. „Nie kradnij” brzmi tak samo w kościele na Podkarpaciu, jak i w małym zborze baptystów w Teksasie.

Oczywiście, Maduro był katastrofą. Socjalizm w wersji hardcore doprowadził Wenezuelę do ruiny – hiperinflacja, głód, miliony uchodźców, gangi, narkotyki. Kraj z największymi rezerwami ropy na świecie stał się jednym z najbiedniejszych w Ameryce Łacińskiej. To nie ulega wątpliwości. I nikt rozsądny nie będzie płakał, że tyran trafił za kratki.

Ale sposób, w jaki Trump to sprzedał, był… zbyt szczery. Zbyt transakcyjny. Zbyt „dealerski”. Nie mówił o wolności Wenezuelczyków, o demokracji, o prawach człowieka (choć te argumenty też się pojawiały dla kamuflażu). Mówił wprost: ropa. Pieniądze. Interes Ameryki. „Będziemy tam siedzieć lata, będziemy wyciągać ropę, będziemy sprzedawać, będziemy zarabiać my i oni trochę też dostaną.”

I nagle ten „ochroniarz tradycyjnych wartości”, ten przeciwnik globalistów, zaczął brzmieć jak klasyczny imperialista z XIX wieku – tylko w wersji nowocześniejszej, z Twitterem i spotkaniami w Mar-a-Lago.

My, Polacy, mamy w tej kwestii szczególny radar. Przez wieki byliśmy tym krajem, któremu „większe mocarstwa” tłumaczyły, że mają prawo do naszych ziem, naszych zasobów, naszego losu – „bo geopolityka”, „bo interes”, „bo my jesteśmy silniejsi”. Dlatego kiedy słyszymy, jak największe mocarstwo świata mówi otwarcie „bierzemy ropę, bo nam się należy”, coś w nas się jeży.

To nie znaczy, że popieramy Maduro. Absolutnie nie. To nie znaczy, że uważamy, że Ameryka powinna siedzieć cicho i pozwalać, żeby Chiny i Rosja budowały sobie przyczółek w Ameryce Łacińskiej. Ale jest ogromna różnica między obaleniem tyrana a otwartym przyznaniem, że robimy to przede wszystkim dla złóż surowcowych i że będziemy tam „rządzić”, dopóki nam się opłaca.

Chrześcijańscy wyborcy Trumpa w Ameryce mają teraz trudny dylemat. Głosowali na człowieka, który obiecywał bronić życia, rodziny, wolności religijnej i normalności. A dostali prezydenta, który w imię „America First” jest gotów otwarcie łamać podstawowe zasady moralne cywilizacji zachodniej – nie wolno brać siłą tego, co nie jest twoje. Nawet jeśli ten „ktoś” to socjalistyczny dyktator. Nawet jeśli ropa jest bardzo potrzebna do obniżenia cen benzyny w Stanach.

Bo jeśli „America First” oznacza, że Ameryka może wszystko, co jest w jej interesie – bez względu na to, czy jest to moralne, czy nie – to różnica między Trumpem a neokonserwatywnymi jastrzębiami z poprzednich administracji robi się nagle bardzo mała. Tylko że tamci przynajmniej udawali, że walczą o demokrację i prawa człowieka. Trump nie udaje. Mówi wprost: ropa.

I tu dochodzimy do sedna. Trump nigdy nie był ideowcem. Zawsze był pragmatykiem i biznesmenem. Problem w tym, że kiedy pragmatyzm zaczyna całkowicie dominować nad elementarnymi zasadami etycznymi, to nawet najtwardsi realiści zaczynają się zastanawiać, dokąd to prowadzi.

My w Polsce nie kibicujemy Trumpowi dlatego, że kochamy Amerykę bezkrytycznie. Kibicujemy mu, bo chcieliśmy, żeby Ameryka była przewidywalnym, silnym, ale nie szalejącym mocarstwem – takim, które nie narzuca całemu światu lewicowej ideologii, ale też nie zachowuje się jak imperium, które bierze, co chce, bo może.

Jeśli druga kadencja Trumpa ma się skończyć na tym, że Ameryka otwarcie ogłasza „bierzemy ropę Wenezueli, bo nam się należy”, to wielu z nas – tych, którzy mu kibicowali – będzie musiało szczerze powiedzieć: tego nie chcieliśmy.

Bo siła bez moralnych hamulców bardzo szybko zamienia się w coś, co historia zwykle nazywa imperializmem. A my, Polacy, wiemy aż za dobrze, jak kończą się takie historie – zarówno dla tych, którym zabierają, jak i dla tych, którzy zabierają.

Trump ma jeszcze czas. Ma jeszcze szansę pokazać, że „America First” to nie tylko interes narodowy, ale też szacunek dla podstawowych zasad, które kiedyś czyniły Zachód wielkim. Szacunek dla własności. Dla suwerenności. Dla przykazania „nie kradnij”.

Bo jeśli tego zabraknie, to nawet największe zwycięstwo wyborcze i najtwardsza retoryka nie uratują poparcia tych, którzy głosowali na niego właśnie dlatego, że chcieli przywrócenia normalności – a nie kolejnego rozdziału wielkiej gry o ropę.

I dobrze byłoby, gdyby o tym pamiętał. Zarówno on, jak i ci wszyscy, którzy nadal chcą mu kibicować – w Ameryce i poza nią.

Bo moralność nie jest tylko dla słabych. Czasem to właśnie najsilniejsi powinni jej najbardziej pilnować.

Patrząc na to wszystko z pewnym dystansem, trudno mi się oprzeć refleksji, jak bardzo zdezorientowana jest dzisiejsza debata ekonomiczna. Oto mamy eksperta, który ostrzega przed „niestabilnością" bitcoina i jednocześnie chwali zalety polskiego pieniądza fiducjarnego. Tymczasem dane Głównego Urzędu Statystycznego mówią coś zupełnie innego. Od roku 2000 do dziś skumulowana inflacja w Polsce wyniosła około 145 procent. Oznacza to w praktyce, że coś, co ćwierć wieku temu kosztowało sto złotych, kosztuje dziś około dwustu czterdziestu pięciu złotych. Nasz stabilny, fiducjarny pieniądz stracił ponad połowę swojej siły nabywczej.

To nie są abstrakcyjne liczby z ekonomicznych podręczników. To konkretna, bolesna rzeczywistość milionów Polaków. Ktoś, kto w 2000 roku trzymał oszczędności w złotówkach – bez żadnych lokat, bez inwestycji, po prostu w gotówce – dziś ma pieniądze warte mniej niż połowę pierwotnej wartości. Każdy, kto przez te dwadzieścia pięć lat systematycznie odkładał banknoty do puszki czy skarpety, de facto systematycznie tracił majątek. I to ma być przykład stabilności, którą ekonomista poleca w radiu?

Szczególnie wymowne jest rozłożenie tej inflacji w czasie. Do roku 2016 sytuacja wyglądała jeszcze względnie spokojnie – skumulowana inflacja wynosiła „tylko" około pięćdziesięciu pięciu procent. To wciąż oznaczało systematyczne pożeranie siły nabywczej, ale w tempie, które można było jakoś znieść i które nie rzucało się dramatycznie w oczy. Problem w tym, że potem nastąpiło przyspieszenie. A prawdziwy szok przyszedł w latach 2022-2023, kiedy roczna inflacja osiągnęła odpowiednio 14,4 i 11,4 procenta. Ta dwuletnia fala inflacji pandemiczno-wojennej sama w sobie dorzuciła ponad siedemdziesiąt punktów procentowych do całkowitego wyniku.

Średnioroczna inflacja przez cały ten okres wynosi około 3,5 procenta, ale – co kluczowe – ze zdecydowanie nierównomiernym rozłożeniem w czasie. To znaczy, że nasz rzekomo stabilny pieniądz fiducjarny co roku, systematycznie, zjadał oszczędności zwykłych ludzi w tempie, które w niektórych okresach przypominało raczej wenezuelskie czy tureckie standardy niż europejską stabilność. I właśnie na takim fundamencie ekonomista buduje swoją krytykę kryptowalut jako czegoś niepewnego i ryzykownego.

Mam wrażenie, że obserwujemy tutaj klasyczny przykład ekonomicznego dwójmyślenia. Z jednej strony uznajemy, że pieniądz, który przez ćwierć wieku stracił połowę wartości, zasługuje na miano „stabilnego". Z drugiej strony ostrzegamy przed ryzykiem inwestowania w aktywa, które – owszem – potrafią gwałtownie tracić na wartości, ale które w tym samym czasie potrafią też gwałtownie zyskiwać. Bitcoin może spaść o pięćdziesiąt procent w ciągu roku, ale może też wzrosnąć o trzysta. Polski złoty ma gwarancję, że straci kilka procent wartości każdego roku – i robi to z żelazną konsekwencją od dekad.

Nie chodzi mi oczywiście o to, żeby bezkrytycznie chwalić kryptowaluty czy sugerować, że każdy powinien natychmiast wymienić wszystkie oszczędności na bitcoiny. To byłaby równie nieodpowiedzialna rada jak ta, którą usłyszałem w radiu, tyle że w drugą stronę. Chodzi mi o to, że debata ekonomiczna powinna opierać się na faktach, a nie na wishful thinking i powtarzaniu frazesów, które straciły związek z rzeczywistością.

Kiedy ekonomista mówi, że „za kryptowalutami nic nie stoi", warto zapytać: a co stoi za polskim złotym? Czy to przypadkiem nie jest dokładnie to samo – zaufanie do instytucji, które go emitują? Różnica polega na tym, że w przypadku bitcoina mamy do czynienia z algorytmem, którego zasady są znane, przejrzyste i niemożliwe do jednostronnej zmiany przez jakąkolwiek władzę. W przypadku złotówki mamy instytucje, które przez ostatnie ćwierć wieku konsekwentnie, systematycznie i całkowicie legalnie pozbawiały nas połowy siły nabywczej naszych pieniędzy.

To, co najbardziej mnie uderza w tej całej sytuacji, to fakt, że ta ekonomiczna propaganda najwidoczniej działa. Ludzie wciąż wierzą, że trzymanie pieniędzy w bankach czy w gotówce to bezpieczna, konserwatywna strategia, podczas gdy inwestowanie w cokolwiek innego to ryzykowna spekulacja. Tymczasem prawda jest dokładnie odwrotna: w warunkach permanentnej inflacji to właśnie trzymanie pieniędzy w tradycyjnej formie jest najbardziej ryzykowną strategią ze wszystkich możliwych. To strategia gwarantowanej straty.

Oczywiście można powiedzieć, że inflacja to zjawisko globalne, że dotyka wszystkich krajów, że wynika z obiektywnych czynników ekonomicznych i że władze monetarne robią co mogą, żeby ją kontrolować. Owszem, część tych argumentów ma sens. Ale to nie zmienia podstawowego faktu: jeśli ktoś przez ostatnie dwadzieścia pięć lat słuchał rad ekonomistów o „stabilności" pieniądza fiducjarnego i trzymał oszczędności w złotówkach, to dziś ma połowę tego, co miał na początku. A gdyby zamiast tego włożył te pieniądze w indeks giełdowy, w nieruchomości, w złoto, czy nawet – o zgrozo – w bitcoina, prawdopodobnie miałby dziś wielokrotnie więcej.

Nie jestem fanem spekulacji finansowych ani nie uważam, że każdy powinien stać się daytraderem czy krypto-entuzjastą. Ale uważam, że ludzie mają prawo do uczciwej informacji o tym, co dzieje się z ich pieniędzmi. A uczciwa informacja brzmi tak: polski pieniądz fiducjarny przez ostatnie ćwierć wieku okazał się jedną z najgorszych możliwych form przechowywania wartości. Systematycznie, przewidywalnie i bezlitośnie pożerał oszczędności wszystkich, którzy mu ufali.

Może nadszedł czas, żeby ekonomiści w radiu zaczęli mówić prawdę. Albo przynajmniej przestali nazywać stabilnością to, co w rzeczywistości jest powolną, ale nieuchronną konfiskatą. Bo jeśli po dwudziestu pięciu latach systematycznych strat wciąż nazywamy złotówkę „stabilnym pieniądzem", to znaczy, że żyjemy w świecie, gdzie słowa całkowicie straciły związek ze znaczeniem.